• René Kramer maakt fotoreportages van afscheidsmomenten bij een overlijden.

    René Kramer

Afscheid vastleggen voor later

SCHERPENZEEL ,,Het is een vorm van verwerking”, zegt René Kramer. Iedereen kent de fotograaf tijdens een bruiloft, maar minder bekend is dat er tegenwoordig ook fotoreportages gemaakt worden van een afscheid rondom een begrafenis of crematie. Het wordt steeds meer bekend.

Haije Bergstra

René Kramer maakt reportages tijdens afscheidsmomenten

Fotograferen deed hij er altijd als hobby bij. ,,Op een gegeven had ik iemand aan tafel die lichamelijk ernstig ziek was. Tijdens het gesprek werd het idee geboren om haar te fotograferen, zonder enige vorm van glamour. Gewoon puur zoals ze was. De foto’s waren voor haar vrienden na het overlijden. Niet alleen deze mevrouw, maar ook ik ging toen over een drempel heen. Dat zette ik daarna voorzichtig op mijn website en kreeg er reactie´s op. Ik ging toen ook uitvaarten fotograferen. De eerste keer werd ik daarvoor zelfs gevraagd”, zegt René Kramer. Hij ‘vertelt’ als het ware het achtergrondverhaal bij het afscheid. ,,Heel veel zaken tijdens het afscheid zijn de familieleden achteraf vergeten, of het ontgaat hen in alle emoties en hectiek van het moment. Er was eens iemand die teleurgesteld was dat een specifiek iemand niet op de begrafenis was en later de persoon wel op een foto terugzag. Dat vind ik dan zó mooi”, zegt hij.

AFSCHEID ,,Over het algemeen willen mensen eigenlijk geen afscheid nemen. Ze gaan het liever uit de weg. Ze dragen nog lange tijd onverwerkte gevoelens, verdriet of boosheid met zich mee. Foto’s, in tegenstelling tot video, staan stil. Ik heb vaak tijdens hulpverleningsgesprekken tegen mensen gezegd: ´Je mag stilstaan.´ Door een verstild beeld, dat ingrijpend is, maar wel een deel van het verhaal is, kom je bij jezelf. Dat heb ik bij veel mensen gemerkt. Het helpt om te mogen rouwen. Dan zijn deze foto’s zowel schrijnend pijnlijk, als ook troostend. Dat laatste vond ik bijzonder om te ontdekken”, legt hij uit.

Afscheidsfotografie is in opkomst. Een beetje googelen levert een opmerkelijk aantal hits op. René Kramer verklaart die aandacht: ,,Ik denk dat gevoelens en rouw er veel meer mogen zijn. Het afscheid nemen wordt steeds persoonlijker en wordt aangepast op de mensen die achterblijven. Daarnaast heeft het ook een sneeuwbaleffect. Mensen hebben het een keer gezien bij iemand anders en langzamerhand wordt zo de drempel lager. Deze drempel ervaar ik nog regelmatig bij mensen. Het blijft toch lastig. Voor hen gaan kwetsbaarheid en fotograferen nog steeds moeilijk samen. En dat begrijp is heel goed. Ik benadruk dan dat hij niet om mij gaat. Mijn doel is niet om tranen vast te leggen, maar om een liefdevolle herinnering voor later te maken.”

HOGER DOEL Hij doet dit werk niet alleen omdat hij graag fotografeert. ,,Zeker, er zit een andere reden achter. Daarbij heeft mijn herseninfarct, nu zeven jaar geleden, een rol gespeeld. Ik had een hulpverleningspraktijk en dat moest ik daarna loslaten. Ik had geen keus. Als mensen bij me kwamen voor hulp dan lukte het mij niet meer om het los te laten. Ik was al een gevoelsmens en dat is na het infarct nog meer versterkt. Toen ik na het infarct weer in de wereld terecht kwam, wilde ik graag weer iets doen. Afscheidsfotografie werd ‘geboren’. Mijn gevoeligheid is hier juist mijn voordeel."

René vervolgt: ,,Bovendien zijn het meestal rustige locaties waarin ik heel intuïtief en alleen mijn werk kan doen. Ik ben onzichtbaar voor de mensen en dat is ook wat ik wil. Ik mag als intieme vreemde op de achtergrond nabij zijn. Het past bij mijn persoonlijkheid en karakter en sluit ook aan bij de mogelijkheden die ik heb. En op deze manier kan ik toch van betekenis zijn voor mensen. Als ik de foto’s kom brengen, dan zitten we vaak nog even na te praten. Dan komt de hulpverleningservaring vaak goed van pas”, blikt hij terug op de afgelopen jaren.

ROUW Hij komt met mensen in aanraking met verschillende achtergronden. Hij zegt daarover: ,,Mensen zonder religieuze achtergrond rouwen rauwer, want het is gebeurd. Deze mensen zijn vaak puur in de wijze waarop ze rouwen. Juist kerkelijke mensen, heb ik ontdekt, maken het regelmatig moeilijk voor zichzelf, omdat ze gevoelens verborgen houden. Bij sommige christenen merk ik dat ze zichzelf aanpraten dat ze niet verdrietig mogen zijn, omdat hij of zij het nu beter heeft in de hemel. Die reactie heeft vaak een relatie met dat wat ze op jongere leeftijd hebben meegekregen."

Op de vraag of deze vorm van fotografie het nemen van afscheid uitstelt, zegt hij: ,,Foto’s helpen om te herinneren, de liefde die ze tijdens het afscheid ervaren hebben van hun dierbaren opnieuw te beleven. Het is het laatst tastbare van de overleden geliefde. Tegelijkertijd laten de foto’s zien dat hij of zij hier niet meer is. In de gesprekken hoor ik dat vaak achteraf, laatst nog bij een meisje van 8 jaar dat was overleden: ,,Ze is er niet meer, hé!” Juist dan, door alle verdriet heen, werd gezegd: ´Ze is nu Thuis.´ Ik vind het mooi om middels mijn fotografie van betekenis te mogen zijn in kwetsbare en moeilijke omstandigheden.”